Wszystko o wosku pszczelim

Wosk pszczeli jest fascynującym dziełem natury, nieodzownym elementem życia i działania ula. Stworzony przez pszczoły, pełni rolę konstrukcyjną, ochronną oraz przechowawczą. Budowane z niego plastry zapewniają optymalne wykorzystanie energii i przestrzeni w ulu dzięki perfekcyjnej konstrukcji sześciokątów.

Naturalny skład wosku pszczelego

Produkowany przez młode robotnice z rodzaju Apis, wosk składa się z ponad 284 substancji chemicznych, w tym rozgałęzionych alkanów, kwasów, estrów, poliestrów oraz hydroksyestrów. Jego skład jest zmienny, uzależniony od lokalnych warunków klimatycznych oraz flory dostępnej pszczołom. Gęstość wosku wynosi około 0,95, a temperatura topnienia przekracza 60°C.

Jak pszczoły produkują wosk?

Młode pszczoły robotnice w wieku od 12 do 20 dni wytwarzają wosk za pomocą specjalnych gruczołów woskowych, umieszczonych na spodniej stronie odwłoka. Wosk powstaje w formie drobnych łuseczek, które są początkowo przezroczyste, bezbarwne i bardzo delikatne. Z wiekiem pszczół, kiedy zaczynają one zbierać nektar i pyłek, aktywność gruczołów woskowych maleje; niemniej jednak zdolność do produkcji wosku nie zanika całkowicie.

Wykorzystanie wosku w pszczelim ulu

Po wyrojeniu się pszczoły przystępują błyskawicznie do budowy nowych plastrów. Tworzą z własnych ciał żywą zasłonę, w której robotnice zaczynają tworzyć sześciokątne komórki z wydzielonego wosku przy pomocy żuwaczek i nóg. Produkcja wosku jest energochłonnym procesem – wytworzenie około 425 g wosku wymaga spożycia prawie 3,8 kg miodu.

Recykling wosku – ekonomia w ulu

Aby oszczędzać zasoby energii, pszczoły bardzo często przesuwają wosk z miejsca na miejsce, ponownie go wykorzystując. Ten recykling naturalnie powoduje ciemnienie wosku wskutek jego wymieszania z propolisem, pyłkiem oraz pozostałościami po wylęganiu się młodych pszczół. Proces ten wpływa również na jakość wosku.

Pozyskiwanie wosku pszczelego w pasiece

Podczas miodobrania pszczelarz odsklepia komórki wypełnione miodem pokryte cienkimi warstwami wosku. Odsklepienie odbywa się specjalnym narzędziem, a pozyskane w tym procesie zasklepiny woskowe są najczystszym źródłem wosku pszczelego.

Zastosowanie i oczyszczanie wosku

Pozyskany wosk poddany jest stopieniu i wielokrotnemu filtrowaniu. Starsze plastry są często przetapiane, oczyszczane, a wosk odzyskiwany i ponownie wykorzystywany w formie nowych węz pszczelich. Z czasem stare plastry ciemnieją, kumulując zanieczyszczenia i patogeny, dlatego też regularna wymiana plastrów jest konieczna dla zachowania zdrowia pszczół.

Wosk pszczeli w historii

Wosk pszczeli był znany już tysiące lat temu – wykorzystywali go starożytni Egipcjanie, Chińczycy, Grecy i Rzymianie. Używano go do balsamowania, przechowywania dokumentów, wyrobu kosmetyków, leczniczych preparatów czy świec. Technika „wosku traconego” – odlewu precyzyjnych przedmiotów – stosowana jest od starożytności.

Współczesne zastosowania wosku pszczelego

W dzisiejszych czasach wosk pszczeli nadal pozostaje pożądanym surowcem w wielu dziedzinach. Jest szeroko stosowany w kosmetykach, takich jak kremy, balsamy, pomadki i kosmetyki do włosów. Ponadto używa się go do produkcji świec, naturalnych impregnatów do drewna, skóry i metalu, w łucznictwie, produkcji mydeł, pasteli, a także produktów spożywczych, takich jak słynne francuskie canelés, żelki lub pastylki gumowe.

Tekst zainspirowany książką o wosku pszczelim, którą znajdą Państwo w naszej ofercie.