Kalendarium pszczelarza – lipiec 25

Zaczyna się czas wakacji i spokojnych urlopów – jednak dla pszczelarzy na odpoczynek jest jeszcze za wcześnie. Dopiero w sierpniu lub nawet we wrześniu mogą sobie pozwolić na wolne. Teraz bowiem konieczne jest dokładne przygotowanie się na koniec sezonu pszczelarskiego. Czeka nas ostatni wykręt miodu, uzupełnianie zapasów i środki przeciwko szkodnikom. Zanim zabierzecie się z zapałem do pracy, zróbcie sobie wygodę, przygotujcie filiżankę dobrej kawy i poczytajcie lipcowe kalendarium.

Słonecznik – symbol końca pełnego lata

Z nadejściem lipca krajobraz barwi się na złotożółto – kwitnie bowiem słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus), jedna z kluczowych roślin szczytowego lata (faza fenologiczna Aestival II). Słonecznik dostarcza pszczołom obfitej ilości nektaru i pyłku, jednocześnie może być jednak również rośliną żywicielską dla mszycy śliwowej (Brachycaudus helichrysi), produkującej wartościową spadź.

Ciekawostką tej rośliny są pozakwiatowe nektarniki na liściach, które zaczynają produkować słodzik już dwa tygodnie przed samym kwiatem i nie przestają nawet długo po przekwitnięciu. Miód słonecznikowy kwiatowy ma złotożółtą barwę, podczas gdy miód z pozakwiatowych nektarników jest przeciwnie ciemny z czerwonawymi odcieniami. Potencjalny pożytek miodowy słonecznika wynosi aż 30–40 kg na hektar. Wadą tego pożytku są jednak żywice zawarte w kwiatach, które powodują szybkie zużycie lotnic.

Po czasowym załamaniu uprawy słonecznika w wyniku zakazu desykantów w roku 2020, dzięki rosnącemu zapotrzebowaniu na nasiona oleiste i nowym postupom agrotechnicznym ta uprawa ponownie wraca na nasze pola.

13 lipca – nowy sezon zaczyna się „żniwnym" obrotem

Gdy święta Małgorzata „rzuci sierp w żyto", na polach zaczyna się zbiór zbóż i w pszczelarstwie start nowego roku. Od tej chwili bowiem rozstrzyga się o kondycji i sile waszych rodzin pszczelich na przyszły sezon. Letnie pszczoły już wypełniły główną część swojej pracy – nagromadziły zapasy miodowe na przetrwanie zimy, a teraz ważne jest, aby wychowały zdrowe długowieczne pokolenie, które będzie zdolne pomyślnie przezimować i wiosną zbudować nową, silną populację.

Na początku podlotu (faza fenologiczna Serotinal), symbolizowanego czasem żniw, owocami lipy drobnolistnej lub początkiem kwitnienia wrzosu pospolitego, pożytek stopniowo się zmienia, ubywa nektaru i wzrasta znaczenie pyłku. Z większą ilością młodych pszczół rośnie również skłonność pszczół do rabunku, dlatego w tym okresie wskazane jest prewencyjne obserwowanie tego zjawiska.

W przyrodzie możecie obserwować kwitnącą cykorię, chaber, osty czy żmijowce, a w ogrodach pszczoły wyszukują wrzosy, czyściec, komule, rudbekie i inne obficie kwitnące byliny i rośliny jednoroczne.

Ostatni wykręt miodu i niezwłoczne uzupełnienie zapasów

Co lipiec nie ugotuje, sierpień nie dopiecze. Pszczoły w warunkach naturalnych mają teraz już dostatek zapasów, w hodowli jednak pszczelarz część miodu odbiera. Odebrane zapasy należy więc jak najszybciej zastąpić – idealnym karmem jest roztwór cukrowy (3 części cukru na 2 części wody) lub gotowy pokarm inwertowany.

Karmcie zawsze przynajmniej w dwóch dawkach, aby nie doszło do nadmiernego zastawienia czerwiu zapasami i ograniczenia matki w czerwieniu. Drugą dawkę karmienia powinniście zdążyć najpóźniej do końca sierpnia.

Z osobistej praktyki polecam do dokarmienia użyć większych naczyń ze styropianowym pływakiem czy wiader ze słomą umieszczonych w nadstawce, podczas gdy dla odłamów najlepiej sprawdziły się karmniki ramkowe o pojemności pięciu litrów.

Jeśli w pobliżu występują późniejsze źródła nektaru (np. facelia, gryka, słonecznik czy dynia), można rozważyć przeniesienie pasieki, abyśmy pszczołom zapewnili ciągły dopływ słodziku i pyłku oraz dostatek wody – to jest kluczowe dla pomyślnego rozwoju zimowego pokolenia.

Święta Anna (26.7.) – odpowiednia chwila na uporządkowanie czerwiu

Letnie upały w lipcu są zwyczajne i pszczoły często w ciepłe dni wywieszają przed ulami typowe „brody". Nocne ochłodzenie jednak zmusza je do ponownego ściągnięcia się na czerw i zabezpieczenia stałej temperatury w gnieździe.

Po odebraniu ostatniego miodu jest idealny czas na przygotowanie gniazda do zimowania: usuńcie niedobudowane lub uszkodzone plastry, odnówcie stare ramki i wymieńcie je na zdrowe, jasne węzy wykręcone z plastrów nadstawkowych. Jeden wybudowany plaster trутневy możecie pozostawić na wczesną wiosenną produkcję trutni.

Z własnego doświadczenia mogę polecić przezimowanie rodzin pszczelich albo na dwóch nadstawkach 24", albo czterech nadstawkach 17". Kombinacja różnie wielkich nadstawek okazała się w praktyce mniej praktyczna ze względu na trudniejszą manipulację podczas sezonowych zabiegów.

Jak skutecznie zwalczyć warrozę

Po przesileniu lata ubywa ilości zasklepionego czerwiu w ulach, jednak właśnie w tym czasie dochodzi do ogromnego wzrostu populacji roztoczy Varroa destructor. Matka już nie zakłada czerwiu trutowego, dlatego samice warrozy gromadzą się szczególnie na zasklеpionych plastrach czerwiu robotniczego. W tym momencie już konieczne jest regularne monitorowanie liczebności roztoczy i aktywne zmniejszanie ich stanów, ponieważ zwiększona populacja roztocza znacznie podnosi ryzyko wybuchu chorób wirusowych. Wczesna interwencja jest kluczem do wzmocnienia i pomyślnego przezimowania rodziny pszczelej – późna lub niewystarczająca interwencja często powoduje osłabienie już jesienią.

Osłabione rodziny pszczele łatwo ulegają rabunkowi ze strony okolicznych silnych rodzin. To prowadzi do niepożądanego poziomego przenoszenia roztocza i następnie dalszego osłabienia pierwotnie silnych rodzin. Dochodzi tak do reakcji łańcuchowej, która może rodziny pszczele poważnie zagrozić lub nawet całkowicie zniszczyć.

Metody tłumienia populacji roztocza Varroa:

Sposobów skutecznego zwalczania warrozy istnieje wiele. Poniżej podajemy kilka sprawdzonych i najczęściej używanych postupów:

Metody lecznicze:

Preparaty na bazie kwasów organicznych (np. Oxuvar, Formidol, VarroMed czy pokapywanie kwasem szczawiowym). Substancja czynna w postaci par kwasów organicznych likwiduje głównie roztocza na ciałach pszczół (roztocza foretyczne), ale częściowo przenika też pod wieczka zasklepionego czerwiu.
Thymovar i Apiguard – preparat z tymolem, którego substancja czynna stopniowo się uwalnia i długotrwale działa w ulu.
Paski lecznicze – paski z substancją czynną (flumetryna czy tau-fluwalinat), umieszczone bezpośrednio między plastrami czerwiu. Pszczoły przy kontakcie z paskiem przenoszą substancję czynną, która następnie niszczy roztocza Varroa na ich powierzchni.

Metody zootechniczne:

Te postupy polegają na celowych ingerencjach w biologię rodziny pszczelej i zazwyczaj wskazane jest łączenie ich z dalszymi zabiegami leczniczymi. Najpopularniejsze są następujące sposoby:

Usuwanie zasklepionego czerwiu trutowego
Klitkowanie matki – przerwanie czerwienia
Przesyp z tzw. „pułapką" na roztocza
Metoda „Święta Anna" (celowy zabieg biologiczno-techniczny po 26 lipca)
Przesadzenie rodziny pszczelej na nowe węzy (tzw. odnawiająca wymiana dzieła)

Każda z wymienionych metod ma swoje zalety i pewne ograniczenia. Dlatego ważne jest dokładne zapoznanie się z nimi przed użyciem i wybór optymalnego postupu odpowiadającego warunkom i stanowi waszych rodzin pszczelich.

Dzielenie się doświadczeniami z kolegami pszczelarzami

Lato i okres wakacyjny oferują idealną okazję do odwiedzin innych pszczelarzy i inspirującej wymiany doświadczeń. Jeśli potrzebujecie odpowiedniej wymówki na rodzinny wypad, pszczelarstwo może ją perfekcyjnie zapewnić. A jeśli dla was pszczelarstwo jest przeciwnie wymówką, dlaczego opuścić niektóre mniej ulubione rodzinne akcje, nie zapominajcie przy tym o słowach Quido Sklenara z książki Moja pszczela mateczka (1928): „Poświęca-li pszczelarz wolne godziny swoim miłośnikom, nie ma czasu na pokusy świata, nie stanie się pijakiem, karciarzem, kobieciarzem i nie będzie wysiadywał w karczmach. Z tego widać, że pszczelarstwo ma wielką wartość moralną i uczciwie przyczynia się do moralnego podniesienia ludzkości."

Z czasopisma pszczelarskiego - Pszczelarstwu i pięknemu latu pomyślności! Mgr. Kateřina Šulková - Pasieka Poděbrady