Kalendarz pszczelarski – październik 25

Przysłowie na październik: Święty Franciszek (4.10.) – w południe koszula, rano kożuszek.

Charakterystyka miesiąca

Początek października często stoi pod znakiem tzw. babiego lata – chłodne noce przeplatają się z ciepłymi popołudniami. Rodziny pszczele mogą jeszcze wylatywać i wykorzystywać do zbierania pyłku i nektaru z roślin, takich jak bluszcz, późno kwitnąca gorczyca (powszechnie stosowana jako nawóz zielony), aster belgijski, rozchodnik czy inne, często niepochodzące z naszego obszaru gatunki roślin.

Opieka nad rodzinami pszczelimi w październiku

Ingerencje w rodziny pszczele przeprowadzamy tylko przy podejrzeniu bezmateczności. Takie rodziny zalecamy połączyć z odłogami dla większej szansy na przetrwanie.
Ja osobiście w tym okresie nie ingeruję w rodziny pszczele. Jeśli jakaś rodzina jest słaba, pozwalam naturze zdecydować o jej dalszym losie.
Padłe rodziny należy natychmiast usunąć z pasieki, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się chorób.
Przestrzeń w jedenastoramkowych ulach zwężam do dziesięciu ramek, dzięki czemu powstaje większa szczelina między ścianą ula a skrajnymi plastrami. Mają one dzięki temu wiosną mniejszą skłonność do pleśnienia.
Na ulu pozostawiam folię podstropową – róg folii zaginam, aby mogła swobodnie odprowadzać wilgoć z ula.

Leczenie rodzin pszczelich

Jeśli nie macie ograniczonego ruchu matek (nie klitkujecie matek), warto rozpocząć leczenie przeciw warrozie dopiero w październiku, gdy w rodzinie nie ma już czerwiu. Właśnie spadek temperatury w gnieździe (czerw potrzebuje 37°C) może nam podpowiedzieć, kiedy jest odpowiedni moment. Temperaturę można mierzyć np. za pomocą czujników, termometrów akwarystycznych lub orientacyjnie dotykiem folii podstropowej.

Podczas inspekcji, jeśli w ulu jeszcze odkryjecie czerw, warto naruszyć wieczka czerwiu widełkami i ramki zwrócić z powrotem do ula.

Zalecane sposoby leczenia

Preparaty na bazie kwasu szczawiowego, amitraz lub flumetryna – odpowiednie szczególnie przy temperaturze poniżej 15°C. Aktualnie dozwolone środki znajdziecie na stronach Instytutu Kontroli Państwowej Biopreparatów i Leków Weterynaryjnych.
Przygotowanie i stosowanie własnych preparatów w Czechach nie jest dozwolone.
Do sublimacji zatwierdzony jest np. Varroxal – stosujcie zgodnie z zalecanym dawkowaniem. Urządzenia do sublimacji są powszechnie dostępne w sprzedaży.
Leczenie Varidolem można przeprowadzić fumigacją lub aplikacją aerosolu.
Procedura przy fumigacji: Zamknijcie wylot, włóżcie czystą podkładkę pod dno z siatką, w górnym korpusie zróbcie otwór na pasek fumigacyjny, zaaplikujcie 2–3 krople preparatu (w zależności od siły rodziny), pasek wbijcie gwoździem w plaster i zapalcie. Po pół godziny otwórzcie wylot.
Osobiście preferuję aplikację aerosolu za pomocą wytwornicy aerosolu. Do aplikacji używam Varidolu przy temperaturach poniżej 10°C. Leczenie jest szybkie i nie trzeba otwierać ula.

Nasza grupa pszczelarzy umawia się na jednoczesne leczenie w danym obszarze, co zwiększa jego skuteczność.

Przed leczeniem warto wyczyścić podkładki, a następnego dnia skontrolować i zaewidencjonować liczbę opadłych roztoczy. Jeśli stwierdzona liczba roztoczy jest niezwykle wysoka lub niska, należy zweryfikować poprawność procedury leczenia lub stan rodziny i ewentualne błędy naprawić.

Obowiązek ewidencyjny

Nie zapominajcie o rzetelnym zapisaniu leczenia w ewidencji rodzin pszczelich.

Ochrona rodzin pszczelich przed szkodnikami

Od jesieni konieczne jest chronienie rodzin pszczelich przed gryzoniami, szczególnie myszami i ryjówkami. Zapobieganie ich wniknięciu do ula jest ważne przede wszystkim z powodów higienicznych – myszy mogą zanieczyszczać przestrzeń ulową swoimi odchodami i zakłócać spokój pszczół, co zagraża ich pomyślnemu przezimowaniu. Ryjówki konsumują ciała martwych pszczół na dnie ula.

Wylot chronimy mechanicznymi pomocami. Stosowane sposoby podsumowuje następujące zestawienie.

Możliwości ochrony wylotu przed szkodnikami

Wkładka do wylotu (szczelina 7–8 mm)

Zalety: Szybkie i proste rozwiązanie przy minimalnych kosztach. Do zwężenia wejścia można użyć również kawałka pianki.

Wady: Wkładkę może mysz przesunąć, ewentualnie przegryźć i dostać się do ula.

Siatka spawana (wielkość oczek 6,3 × 6,3 mm lub 8 × 8 mm)

Zalety: Cenowo dostępna, łatwo dostosowuje się do różnych rozmiarów i prosto się instaluje.

Wady: Siatka ma tendencję do wyginania się podczas przechowywania, co może obniżyć jej szczelność i skuteczność.

Metalowa zapora z blachy (różne rozmiary)

Zalety: Można dostosować na wymiar, łatwe czyszczenie i dezynfekcja, dobra cena przy pocięciu na więcej sztuk.

Wady: Metal przewodzi chłód, co może wpłynąć na rodzinę pszczelich. Zapora może się zatkać martwymi pszczołami.

Zapora plastikowa

Zalety: Łatwa w utrzymaniu i demontażu, pszczoły bez problemu pokonują zaporę.

Wady: Wyższa cena zakupu i możliwość zatkania wylotu martwymi pszczołami.

Na rynku dostępne są również specjalne zapory wylotowe odpowiednie dla odłogów lub ochrony rodzin pszczelich przed rabunkiem. Zimą należy jednak liczyć się z tym, że zapora może uniemożliwić dostęp świeżego powietrza do ula i zwiększyć ryzyko zatkania martwymi pszczołami.

Rośliny inwazyjne: szansa dla pszczelarzy, problem dla ekologów

Podczas jesiennych spacerów po krajobrazie możemy obserwować rozległe obszary zajęte przez rośliny inwazyjne, takie jak nawłoć kanadyjska, rdest sachaliński czy niecierpek gruczołowaty. Rośliny te są w wyniku obfitego jesiennego pożytku mile widziane przez pszczelarzy, ponieważ zapewniają ważny pożytek nie tylko dla pszczół, ale i innych owadów zapylających. Z drugiej strony jednak stopniowo wypierają rodzime gatunki, a ich masowe rozprzestrzenianie się jest problemem dla stabilności ekologicznej.

Zgodnie z nowelizacją ustawy o ochronie przyrody i krajobrazu (ustawa nr 364/2021 Dz.U.) obowiązek zapobiegania rozprzestrzenianiu się gatunków inwazyjnych ma właściciel lub dzierżawca danej działki, w wyjątkowych przypadkach czyni to państwo lub właściwy organ ochrony przyrody. Pszczelarze są zatem zobowiązani nie tylko do nieprzestrzeniania roślin inwazyjnych (na przykład przez sadzenie w pobliżu pasiek, co dziś jest naruszeniem prawa), ale także do ich likwidacji tam, gdzie mają działki na własność lub w dzierżawie.

Prace pszczelarskie w październiku

Październik jest idealnym miesiącem do zakończenia porządków w okolicy pasieki. Przeprowadzamy malowanie pasiek, naprawiamy dachy i zapewniamy konserwację potrzebną na nowy rok. Siarkowanie przechowywanych wosków nie jest konieczne przy temperaturach poniżej 10°C.

Kształcenie i spotkania pszczelarzy

W październiku ponownie rusza działalność związkowa i edukacyjna. W SOUV Nasavrky rozpoczynają się regularne piątki dla pszczelarzy i kursy specjalistyczne – na przykład 19.10. odbędzie się kurs "Zdrowe pszczoły". Dni 12–13.10. w Brnie stoją pod znakiem Krajowej Wystawy Miodu i konferencji o apiterapii.

Ołomuniec gości w dniach 25 i 26 października XXIII. Konferencję Hodowców i Wynalazców w Pszczelarstwie z międzynarodową wystawą. Podróż pociągiem na to wydarzenie uwalnia od kłopotów z parkowaniem i oferuje możliwość skosztowania całej palety produktów pszczelich.

Legislacja i dotacje

Przypominamy o możliwości ubiegania się o dotację 1.D – Wsparcie pszczelarstwa na rodzinę pszczelą przezimowaną w bieżącym roku. Wnioski składa się od 1.09. do 15.10., albo tradycyjnie przez wydrukowany formularz za pośrednictwem swojej organizacji podstawowej, albo nowością również elektronicznie na portalvcelare.cz. Elektroniczna wersja formularza ułatwia cały proces i oszczędza czas. Kierownictwu Czeskiego Związku Pszczelarzy należy się za to uznanie.

Z czasopisma pszczelarskiego Ing. Václav Horčic, Ph.D.