Zgnilec europejski - wyzwanie dla pszczelarzy

Pszczelarze z Vratislavic błyskawicznie podjęli skuteczne działania zmierzające do wykrycia zakażonych rodzin. Regularna kontrola kolonii pszczelich pozwala na wczesne wykrycie choroby, dla której nie istnieje obecnie skuteczne leczenie. Jedyną metodą zapobiegania dalszemu rozprzestrzenianiu się bakterii jest całkowite zniszczenie zakażonych rodzin pszczół, uli, sprzętu pszczelarskiego oraz wosku. Sprzęty ze stali nierdzewnej, takie jak miodarki, mogą zostać zachowane po przeprowadzeniu starannej dezynfekcji.

Zgnilec europejski, podobnie jak zgnilec amerykański, stanowi poważne niebezpieczeństwo dla pszczół. Jednak choroba ta nie jest groźna dla zdrowia ludzi. Zarazić rodzinę pszczelą mogą pszczoły rabujące oraz sprzęt z innych skażonych pasiek.

O bieżącej sytuacji we Vratislavicach poinformował lokalny pszczelarz Jiří Gajdoš w liście przesłanym na przełomie października i listopada. Z prośbą o szczegółowy komentarz zwrócono się także do Ing. Dalibora Titěry, CSc. z Instytutu Badań Pszczelarskich w Dole.

Choroba bakteryjna pszczół – zgnilec europejski

Zgnilec europejski to bakteryjna infekcja larw pszczół występująca przed zasklepieniem komórek plastra. Jej objawy kliniczne są różnorodne, a stan i przebieg infekcji w zakażonych rodzinach pszczelich może znacznie się różnić.

Zgodnie z ustawą weterynaryjną każdy przypadek tej choroby wymaga zgłoszenia do właściwej służby weterynaryjnej.

Czynnik chorobotwórczy zgnilca europejskiego

Do roku 1906 chorób bakteryjnych plastrów pszczelich nie rozróżniano szczegółowo i wszystkie klasyfikowano jako „zgnilce”. Odkrycie, że jedna z odmian jest spowodowana przez bakterię Paenibacillus larvae pomogło wyodrębnić „zgnilca amerykańskiego”. W pozostałych przypadkach, określanych obecnie jako zgnilec europejski, najważniejszym czynnikiem zakaźnym jest bakteria Mellisococcus plutonius, dawniej znana jako Streptococcus pluton lub Mellisococcus pluton.

Współtowarzyszą jej jednak często bakterie takie jak Paenibacillus alvei czy Streptococcus fecalis, które dodatkowo potęgują rozkład martwych larw, wytwarzając charakterystyczny, odrażający zapach.

Patogenny Mellisococcus plutonius nie tworzy odpornych przetrwalników, jak Paenibacillus larvae, ale przenoszony jest z pokarmem dla najmłodszych larw.

Rozprzestrzenianie się i przebieg infekcji

Zgnilec europejski jest chorobą wysoce zakaźną, często przenoszoną przez pszczoły rabujące lub zalatujące. Patogen przedostaje się do przewodu pokarmowego larw, intensywnie się namnaża i powoduje ich śmierć przed zakryciem komórek. Pozostałości po tych larwach wysychają, tworząc łatwo usuwalne, ale zakaźne zaschnięte grudki, zdolne do transmisji choroby nawet przez 3 lata.

Objawy kliniczne zgnilca europejskiego

Zainfekowane larwy z perłowo białych zmieniają barwę na żółtobrązową i giną na dnie komórek jeszcze przed zasklepieniem. Larwy często nie rozpadają się w ciągliwą masę, jak przy zgnilcu amerykańskim. Mają charakterystyczny, odpychający, ostry zapach.

Diagnoza choroby

Podejrzane plastry muszą trafić do badania laboratoryjnego. Najlepiej przesłać całe plastry, odpowiednio oznaczone i zapakowane przewiewnie – np. w papierze lub kartonie. Diagnostyka obejmuje metody hodowli bakteryjnej w warunkach beztlenowych oraz badania mikroskopowe i testy genetyczne PCR.

Działania zwalczające chorobę

Po wykryciu ogniska zgnilca, weterynaria natychmiast wprowadza wymagane środki kontroli, takie jak wyznaczenie stref zakażonych oraz szkółki zdrowia. Leczenie farmaceutyczne choroby nie istnieje – jedynym skutecznym działaniem jest niszczenie zarażonych rodzin oraz ich wyposażenia poprzez spalenie lub rygorystyczną dezynfekcję sprawdzonymi środkami jodoforowymi, np. BeeSafe, FAM 30.

Tłumaczenie i opracowanie na podstawie materiału: Ing. Dalibor Titěra, CSc. dla czasopisma Včelařství.