Zaczyna się czas wakacji i spokojnych urlopów – jednak dla pszczelarzy na odpoczynek jest jeszcze za wcześnie. Dopiero w sierpniu lub nawet we wrześniu mogą sobie pozwolić na wolne. Teraz bowiem konieczne jest dokładne przygotowanie się na koniec sezonu pszczelarskiego. Czeka nas ostatnie miodobranie, uzupełnianie zapasów i środki przeciwko szkodnikom. Zanim zabierzecie się z zapałem do pracy, usiądźcie wygodnie, przygotujcie filiżankę dobrej kawy i poczytajcie lipcowe kalendarium. Z nadejściem lipca krajobraz barwi się na złotożółto – kwitnie bowiem słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus), jedna z kluczowych roślin szczytowego lata (faza fenologiczna Aestival II).
Słonecznik – symbol końca pełnego lata
Słonecznik dostarcza pszczołom obfitej ilości nektaru i pyłku, jednocześnie może być jednak również rośliną żywicielską dla mszycy śliwowej (Brachycaudus helichrysi), produkującej wartościową spadź.
Ciekawostką tej rośliny są pozakwiatowe nektarniki na liściach, które zaczynają wydzielać nektar już dwa tygodnie przed kwitnieniem i nie przestają nawet długo po przekwitnięciu. Miód słonecznikowy kwiatowy ma złotożółtą barwę, podczas gdy miód z pozakwiatowych nektarników jest przeciwnie ciemny z czerwonawymi odcieniami. Potencjalny pożytek miodowy słonecznika wynosi aż 30–40 kg na hektar. Wadą tego pożytku są jednak żywice zawarte w kwiatach, które powodują szybkie zużycie pszczół zbieraczek.
Po czasowym załamaniu uprawy słonecznika w wyniku zakazu desykantów w roku 2020, dzięki rosnącemu zapotrzebowaniu na nasiona oleiste i nowym metodom agrotechnicznym ta uprawa ponownie wraca na nasze pola.
13 lipca – nowy sezon zaczyna się „żniwnym" obrotem
Gdy święta Małgorzata „rzuci sierp w żyto", na polach zaczyna się zbiór zbóż i w pszczelarstwie start nowego roku. Od tej chwili bowiem rozstrzyga się o kondycji i sile waszych rodzin pszczelich na przyszły sezon. Letnie pszczoły już wypełniły główną część swojej pracy – nagromadziły zapasy miodowe na przetrwanie zimy, a teraz ważne jest, aby wychowały zdrowe długowieczne pokolenie, które będzie zdolne pomyślnie przezimować i wiosną zbudować nową, silną populację.
Na początku późnego lata (faza fenologiczna Serotinal), symbolizowanego czasem żniw, owocami lipy drobnolistnej lub początkiem kwitnienia wrzosu pospolitego, pożytek stopniowo się zmienia, ubywa nektaru i wzrasta znaczenie pyłku. Z większą ilością młodych pszczół rośnie również skłonność pszczół do rabunku, dlatego w tym okresie wskazane jest prewencyjne obserwowanie tego zjawiska.
W przyrodzie możecie obserwować kwitnącą cykorię, chaber, osty czy żmijowce, a w ogrodach pszczoły wyszukują wrzosy, czyściec, komule, rudbekie i inne obficie kwitnące byliny i rośliny jednoroczne.
Ostatnie miodobranie i niezwłoczne uzupełnienie zapasów
Co lipiec nie ugotuje, sierpień nie dopiecze. Pszczoły w warunkach naturalnych mają teraz już dostatek zapasów, w hodowli jednak pszczelarz część miodu odbiera. Odebrane zapasy należy więc jak najszybciej zastąpić – odpowiednim pokarmem jest roztwór cukrowy (3 części cukru na 2 części wody) lub gotowy pokarm inwertowany.
Karmcie zawsze przynajmniej w dwóch dawkach, aby nie doszło do nadmiernego zastawienia czerwiu zapasami i ograniczenia matki w czerwieniu. Drugą dawkę pokarmu powinniście podać najpóźniej do końca sierpnia.
Z osobistej praktyki polecam do dokarmienia użyć większych naczyń ze styropianowym pływakiem czy wiader ze słomą umieszczonych w nadstawce, podczas gdy dla odkładów najlepiej sprawdziły się podkarmiaczki ramkowe o pojemności pięciu litrów.
Jeśli w pobliżu występują późniejsze źródła nektaru (np. facelia, gryka, słonecznik czy dynia), można rozważyć przeniesienie pasieki, abyśmy pszczołom zapewnili ciągły dopływ nektaru i pyłku oraz dostatek wody – to jest kluczowe dla pomyślnego rozwoju zimowego pokolenia.
Święta Anna (26.7.) – odpowiednia chwila na uporządkowanie czerwiu
Letnie upały w lipcu są zwyczajne i pszczoły często w ciepłe dni wywieszają przed ulami typowe „brody". Nocne ochłodzenie jednak zmusza je do ponownego ściągnięcia się na czerw i zabezpieczenia stałej temperatury w gnieździe.
Po odebraniu ostatniego miodu jest idealny czas na przygotowanie gniazda do zimowania: usuńcie niedobudowane lub uszkodzone plastry, odnówcie stare ramki i wymieńcie je na zdrowe, jasne plastry po odwirowaniu miodu z nadstawek. Jeden wybudowany plaster trutowy możecie pozostawić na wczesną wiosenną produkcję trutni.
Z własnego doświadczenia mogę polecić przezimowanie rodzin pszczelich albo na dwóch nadstawkach 24", albo czterech nadstawkach 17". Kombinacja różnie wielkich nadstawek okazała się w praktyce mniej praktyczna ze względu na trudniejszą manipulację podczas sezonowych zabiegów.
Jak skutecznie zwalczyć warrozę
Po przesileniu lata ubywa ilości zasklepionego czerwiu w ulach, jednak właśnie w tym czasie dochodzi do ogromnego wzrostu populacji roztoczy Varroa destructor. Matka już nie zakłada czerwiu trutowego, dlatego samice warrozy gromadzą się szczególnie na zasklepionych plastrach czerwiu robotniczego. W tym momencie już konieczne jest regularne monitorowanie liczebności roztoczy i aktywne zmniejszanie ich stanów, ponieważ zwiększona populacja roztocza znacznie podnosi ryzyko wybuchu chorób wirusowych. Wczesna interwencja jest kluczem do wzmocnienia i pomyślnego przezimowania rodziny pszczelej – późna lub niewystarczająca interwencja często powoduje osłabienie już jesienią.
Osłabione rodziny pszczele łatwo ulegają rabunkowi ze strony okolicznych silnych rodzin. To prowadzi do niepożądanego poziomego przenoszenia roztocza i następnie dalszego osłabienia pierwotnie silnych rodzin. Dochodzi tak do reakcji łańcuchowej, która może poważnie zagrozić rodzinom pszczelim lub nawet całkowicie je zniszczyć.
Metody tłumienia populacji roztocza Varroa:
Sposobów skutecznego zwalczania warrozy istnieje wiele. Poniżej podajemy kilka sprawdzonych i najczęściej używanych metod:
Metody lecznicze:
-
Preparaty na bazie kwasów organicznych (np. Oxuvar, Formidol, VarroMed czy pokapywanie kwasem szczawiowym). Substancja czynna w postaci par kwasów organicznych likwiduje głównie roztocza na ciałach pszczół (roztocza foretyczne), ale częściowo przenika też pod wieczka zasklepionego czerwiu.
-
Thymovar i Apiguard – preparaty z tymolem, których substancja czynna stopniowo się uwalnia i długotrwale działa w ulu.
-
Paski lecznicze – paski z substancją czynną (flumetryna czy tau-fluwalinat), umieszczone bezpośrednio między plastrami czerwiu. Pszczoły przy kontakcie z paskiem przenoszą substancję czynną, która następnie niszczy roztocza Varroa na ich powierzchni.
Metody zootechniczne:
Te metody polegają na celowych ingerencjach w biologię rodziny pszczelej i zazwyczaj wskazane jest łączenie ich z dalszymi zabiegami leczniczymi. Najpopularniejsze są następujące sposoby:
-
Usuwanie zasklepionego czerwiu trutowego
-
Klatkowanie matki – przerwanie czerwienia
-
Przesyp z tzw. „pułapką" na roztocza
-
Metoda „Święta Anna" (celowy zabieg biologiczno-techniczny po 26 lipca)
-
Przesadzenie rodziny pszczelej na nowe węzy (tzw. odnowa plastrów)
Każda z wymienionych metod ma swoje zalety i pewne ograniczenia. Dlatego ważne jest dokładne zapoznanie się z nimi przed użyciem i wybór optymalnego sposobu postępowania odpowiadającego warunkom i stanowi waszych rodzin pszczelich.
Dzielenie się doświadczeniami z kolegami pszczelarzami
Lato i okres wakacyjny oferują idealną okazję do odwiedzin innych pszczelarzy i inspirującej wymiany doświadczeń. Jeśli potrzebujecie odpowiedniej wymówki na rodzinny wypad, pszczelarstwo może ją perfekcyjnie zapewnić. A jeśli dla was pszczelarstwo jest przeciwnie wymówką, dlaczego opuścić niektóre mniej lubiane spotkania rodzinne, nie zapominajcie przy tym o słowach Quido Sklenara z książki Moja pszczela mateczka (1928): „Poświęca-li pszczelarz wolne godziny swoim miłośnikom, nie ma czasu na pokusy świata, nie stanie się pijakiem, karciarzem, kobieciarzem i nie będzie wysiadywał w karczmach. Z tego widać, że pszczelarstwo ma wielką wartość moralną i uczciwie przyczynia się do moralnego podniesienia ludzkości."
Z czasopisma pszczelarskiego - Pszczelarstwu i pięknemu latu pomyślności! Mgr. Kateřina Šulková - Pasieka Poděbrady
