Vespa velutina nigrithorax, znany jako szerszeń azjatycki, jest gatunkiem inwazyjnym, którego ojczyzną są Chiny. Ten groźny drapieżnik żywiący się głównie owadami średniej oraz dużej wielkości, a także padliną kręgowców, został przypadkowo wprowadzony na teren Europy w 2004 roku wraz z transportem chińskiej ceramiki. Jego ekspansja spowodowała poważne szkody w populacjach wielu owadów błonkoskrzydłych oraz dwuskrzydłych, a szczególnie mocno dotknęła pszczołę miodną, stwarzając bezprecedensowe zagrożenie europejskiego pszczelarstwa.
Szerszeń azjatycki wykazuje zaskakującą zdolność adaptacji, rozprzestrzeniając się zarówno w południowej, jak i północnej części Europy, a nawet pojawiając się na kolejnych terenach spoza swojego naturalnego zasięgu, takich jak Japonia czy Korea Południowa. Istnieje wysokie ryzyko, że w ciągu kilku lat gatunek ten z powodzeniem zadomowi się także w Europie Środkowej i Wschodniej.
Szybka ekspansja szerszenia i jej skutki
Zintensyfikowany transport dóbr i ruch osobowy ułatwiają kolonizację nowych regionów przez Vespa velutina. Dotychczas gatunek zasiedlił wiele obszarów Hiszpanii, Portugalii, Włoch, Belgii, Wielkiej Brytanii, Holandii oraz Niemiec, a także liczne wyspy – między innymi Wyspy Normandzkie czy Baleary.
Szerszenie działają grupowo; pojedyncze gniazdo szerszenia azjatyckiego może skonsumować nawet milion owadów w ciągu jednego sezonu. Co szczególnie niebezpieczne, możliwe jest ich przenoszenie wraz z transportem ziemi, roślin, mebli ogrodowych, drewna, warzyw czy sprzętu turystycznego, co powoduje, że można je spotkać praktycznie wszędzie.
Wysoka zdolność adaptacyjna i reprodukcyjna
Gatunek ten charakteryzuje się wysokim tempem reprodukcji. W Europie, poza człowiekiem, nie posiada naturalnych przeciwników. W Chinach, Japonii i Korei Południowej populacja szerszenia azjatyckiego jest częściowo kontrolowana przez spokrewniony gatunek – szerszenia mandaryńskiego (Vespa mandarinia).
Zagrożenie dla bioróżnorodności i szkody gospodarcze
Szerszeń azjatycki stanowi poważne zagrożenie dla europejskiej bioróżnorodności, przynosi szkody ekonomiczne i zwiększa ryzyko zdrowotne dla ludzi. Jest oportunistycznym drapieżcą, koncentrującym swoje działania przede wszystkim na licznych lokalnych owadach, takich jak pszczoła miodna, muchy, osy społeczne i inne miejscowe gatunki.
Szerszeń ten rozwinął wyjątkową strukturę organizacyjną i skuteczną komunikację wewnątrz kolonii. Aby efektywnie zwalczać jego ekspansję, niezbędna jest dokładna znajomość jego cyklu życiowego, behawioru i specyfiki polowania.
Znakomita edukacja i skuteczna, wczesna reakcja
Całkowita eliminacja szerszenia azjatyckiego z terenu Europy nie jest już możliwa. Tym bardziej istotne jest, aby lokalne władze, rolnicy, pszczelarze, naukowcy i strażacy posiadali szczegółową wiedzę dotyczącą biologii tego szkodnika oraz umieli skutecznie lokalizować i likwidować jego gniazda. Edukacja publiczna to kluczowy punkt strategii ograniczania negatywnego wpływu tego gatunku na bioróżnorodność oraz działalność ludzką. Równie istotna jest szybka reakcja, pozwalająca zmniejszyć straty ekonomiczne oraz ekologiczne.
Helena Proková i Richard Šníder
