Wszystkim pszczelarzom polecamy nowoczesne ule nadstawkowe z dostępem od góry. Historia uli nadstawkowych sięga połowy XIX wieku, kiedy to pastor Langstroth skonstruował pierwszy ul z ruchomymi ramkami, dostępny od góry, i odkrył przestrzeń między ramkami a ścianką ula, której pszczoły nie zabudowują. Ule z dostępem od góry stopniowo rozprzestrzeniły się na cały świat. Dziś są one najpowszechniej stosowane na świecie.
Nowoczesne ule nadstawkowe mają wiele zalet, które doceniają ekonomicznie myślący i racjonalnie pracujący pszczelarze. Każdy pszczelarz doceni prostą i dostosowaną do potrzeb pszczół konstrukcję, która umożliwia bezproblemową pielęgnację pszczół. Ule nadstawkowe charakteryzują się wysoką dennicą, możliwością zmiany układu korpusów, łatwym i szybkim transportem. Wieloletnie obserwacje pszczół potwierdziły, że zimowy kłąb tworzy się głównie w środku nadstawki, obejmując 4 – 5 ramek. Na wiosnę pszczoły mają po obu stronach kłębu wystarczająco dużo przestrzeni do rozszerzenia. Ul dostosowany do pszczół powinien mieć również dobrze izolowane ścianki (polecamy ocieplanie np. styropianem). Użycie drewna jako materiału na ul wielokrotnie się sprawdziło. Ściany ula izolowane piankowymi polimerami mają tę zaletę, że wiosną nie pozwalają na szybką utratę ciepła przy zmiennych warunkach pogodowych i dużych różnicach temperatur. Pszczoły w ocieplanych ulach tworzą zimowy kłąb znacznie później. W dobrze izolowanym ulu, wystawionym na słońce w gorących letnich miesiącach, pszczoły rzadziej gromadzą się na zewnątrz niż w nieizolowanych drewnianych ulach. Starannie izolowana pokrywa ula zapobiega utracie ciepła unoszącego się w górę. Pełen zestaw nowoczesnego ula nadstawkowego zazwyczaj zawiera 1 dno, 3 nadstawki z plastrami, 1 pokrywę i 1 podkarmiaczkę.
Nowoczesne nadstawki pszczelarskie mają tę zaletę, że przy wyciąganiu ramki musimy pokonać tylko odległość równą jej wysokości. Po wyciągnięciu możemy dokładnie obejrzeć i ocenić plaster nad otwartą nadstawką i gniazdem. Pszczoły (a nawet matka) spadną bez strat do ula.
Pszczelarstwo w ulach nadstawkowych jest proste i praktyczne. W miarę rozwoju, przestrzeń dla rodziny jest powiększana przez dodawanie nowych plastrów i korpusów. Z czasem stosuje się zabiegi przeciwrójkowe, a następnie zbiera miód. Po osiągnięciu szczytu rozwoju, pszczoły zaczynają słabnąć i tracą swoją aktywność zbieraczą. Pszczelarz usuwa nadstawkę z miodem, zaczyna dostarczać zapasy cukru do gniazda, przygotowując pszczoły na zimę.
Pszczelarz wyposażony w odpowiedni ul nadstawkowy ma znacznie prostsze zadanie, ponieważ „ul nie jest wprawdzie jedynym czynnikiem wpływającym na dobre wyniki pszczelarskie, ale bez wątpienia jest znaczącym czynnikiem.”
Krótka historia uli pszczelarskich
Jednymi z najstarszych i najpowszechniej stosowanych uli na świecie są ule Langstrotha i ich modyfikacje. Pojawiły się one w Ameryce Północnej ponad sto lat temu, mając podstawową ramkę o wymiarach 45×23 cm i 10 ramek na „zimnej budowie” w nadstawce z odłączanym dnem. W Ameryce rozpowszechnił się również ul Dadanta z ramkami Quinby'ego o wymiarach 47×31 cm w gnieździe i półramkami w nadstawkach. W praktyce najpowszechniejsze są nadstawki o wysokości ramki 23 cm jako gniazdowe, 16 cm jako pośrednie i 13,5 cm jako nadstawkowe do produkcji miodu.
Najwięcej uli typu Langstroth i jego modyfikacji ma swoje miejsce w Ameryce Północnej, Francji i Rosji. W wielu innych krajach jest podobnie.
Ule są domem dla pszczół, który musi zapewnić pszczołom przestrzeń do ich optymalnego rozwoju, chronić je przed złymi warunkami atmosferycznymi i umożliwiać pszczelarzowi kontrolowanie ich rozwoju przy minimalnej ilości pracy. Celem korzystania z odpowiedniego ula jest wytworzenie miodu i innych produktów pszczelarskich przy minimalnym wysiłku i zużyciu materiałów takich jak cukier i pokarm przez cały rok.
Kształt przestrzeni ula powinien odpowiadać potrzebom pszczół. Zimowy kłąb i wiosenna rodzina powinny zbliżać się kształtem do kuli. Odpowiednia jest więc przestrzeń zbliżona do sześcianu: wyższa zimą i wiosną, a niższa latem. Pszczoły dzięki temu mogą przechowywać wystarczającą ilość pyłku i miodu w pobliżu gniazda. Ul dla silnych rodzin pszczelich powinien mieć szerszą ramkę. Korzystny jest kwadratowy przekrój ula z możliwością zmiany ustawienia ramek o 90° w celu ochrony przed wiatrem. Szerokość ramki 39 cm sprzyja silnym rodzinom pszczelim. Wysokość ula zależy od liczby nadstawek i ich wysokości. Ul powinien nadawać się do różnych sposobów gospodarowania, zarówno w pasiece stacjonarnej, jak i wędrownej.
Materiał użyty do budowy ula musi spełniać normy higieny kontaktu pośredniego z żywnością. Ścianki ula i inne części nie mogą wydzielać żadnych substancji, które mogłyby przenikać do miodu w plastrach. Uwaga redakcyjna: pierwotny wykaz materiałów równocześnie zalecał i wykluczał płytę wiórową. Listę należy zweryfikować z oryginalnym źródłem i dokumentacją konkretnych materiałów.
Celem pszczelarstwa w nowoczesnych ulach nadstawkowych jest racjonalizacja pszczelarstwa skierowana na silniejsze i naturalnie prowadzone rodziny pszczele, które nie wymagają tyle zabiegów pielęgnacyjnych. Ule nadstawkowe umożliwiają dostosowywanie przestrzeni do potrzeb rodzin pszczelich i pożytków. Odpowiednio dobrana przestrzeń w dużym stopniu zastępuje pracę z poszczególnymi ramkami manipulacją z całymi nadstawkami.
Po pojawieniu się ramek pszczelarskich w ich dzisiejszej formie, wynaleziono węzę, którą umieszcza się w ramkach. Służy do tego drutowanie ramek. Odległość między ramkami była regulowana za pomocą separatorów. Ramki najczęściej wykonuje się z drewna lipowego, można również używać drewna olchowego, topolowego lub świerku bez sęków.
Przed drutowaniem wykonuje się otwory w odpowiednich listwach ramki i przewleka przez nie drut nierdzewny. Drut należy napiąć tak, aby nie wyginał listew, a następnie zamocować jego końce. Stosuje się drutowanie poziome lub pionowe. Węzę można wtopić elektrycznie: transformator 12 V ogrzewa drut, który zagłębia się w wosku. Zasilanie trzeba przerwać, zanim drut przetnie arkusz węzy.
Z czasem powstały różne rodzaje i rozmiary ramek. Było to spowodowane różnymi opiniami pszczelarzy oraz zróżnicowanymi warunkami zbiorów. Z zagranicznych systemów, które znalazły zastosowanie po wprowadzeniu nadstawek uli możemy wymienić Dadant (43,5 × 30 cm) i Langstroth (44,8 × 32,2 cm).
Dla życia rodziny pszczół wielkość ramki nie jest najważniejsza. Jedynie istotna jest całkowita powierzchnia plastrów i ich rozmieszczenie - ciągłość.
Podstawą silnej rodziny pszczelej jest dobra matka, zdolna przez dłuższy czas składać dużo jaj. O jakości czerwienia świadczy zwarty czerw bez większych luk. W większości przypadków matki pszczele mogą składać więcej jaj niż pszczoły mogą wyhodować larwy.
Aby przygotować silne rodziny do zimowli, nie należy ich osłabiać latem. Długowieczne zimowe pszczoły zaczynają rozwijać się z czerwiu już w lipcu i praktyczne doświadczenia również pokazują, że lipiec jest decydującym okresem. Każde osłabienie rodzin w tym czasie, czy to rójką, odbiorem plastrów lub brakiem zapasów, negatywnie wpływa na siłę rodziny zimującej.
Pyłek odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu dobrej kondycji rodzin pszczelich. W trakcie intensywnego zbierania pyłku pszczoły są w stanie zgromadzić znaczną ilość pyłku, jeśli mają go gdzie przechować. Pszczoły karmione pyłkiem nie tylko jako larwy, ale także jako młode dorosłe żyją dłużej i są bardziej odporne na niekorzystne warunki pogodowe. Jeśli rodziny pszczele zimą mają wystarczające ilości zapasów pyłku i jakościowych sztucznych zapasów węglowodanów, zastępują zimowe straty nowymi pszczołami przed pierwszym wiosennym oblotem i wyzimują w doskonałym stanie.
Wynik pszczelarstwa w ulach nadstawkowych zależy również od lokalizacji. Należy podkreślić, że rodziny pszczele w ulach nadstawkowych dobrze sobie radzą, jeśli są ustawione na lekkim zboczu, które w zimie i na wiosnę jest nasłonecznione, a latem jest zacienione. Światło słoneczne i pomocnicze okienka wlotowe umożliwiają zimowe obloty pszczół, nawet jeśli główne wylotki są oblodzone lub zatkane.
Uwaga redakcyjna: pierwotny tekst zawierał niepełne dane dotyczące ramek Ostrowskiej oraz różne wymiary ramek Langstrotha bez wskazania wariantów. Przed doborem wyposażenia należy sprawdzić wymiary konkretnego systemu.
