Pszczelarstwo bez rójek
Moje początki pszczelarskie przypadają na rok 1966, gdy jako student w Brnie złapałem rój pszczół na przystanku tramwajowym i osadziłem go w niewielkim uliku na odkłady o wymiarach ramek 37×30 cm. Następnie nabyłem dwa ule typu „Czechosłowak” i zacząłem intensywnie zgłębiać wszelką literaturę związaną z pszczołami. Szczególny wpływ na mnie wywarły książki Otakara Brennera – „Ul korpusowy z perspektywy życia rodziny pszczelej i jego prawidłowości” (1968) oraz obszerniejsze dzieło „Prawidłowości życia rodziny pszczelej” (1969). Pozycje te wyznaczyły dalszy kierunek mojego pszczelarskiego rozwoju. Doceniana jest dziś szczególnie reedycja publikacji dokonana po ponad 50 latach dzięki Evie Pecháčkovej, prawnuczce Otakara Brennera.
Uwagi do współczesnej reedycji książki Otakara Brennera „Prawidłowości życia rodziny pszczelej”
W swojej pierwszej pracy Otakar Brenner krytykuje popularne wówczas ramki o wymiarach 39 × 24 cm, jednak już w drugiej książce sam ich używa, prawdopodobnie ze względu na obowiązujące w Czechach regulacje. W książce poświęconej ulom korpusowym Brenner opisuje zimowanie rodzin pszczelich na dziewięciu ramkach o wymiarach 31,6 × 31,6 cm, ze sporym polunastawkowym zapasem. Natomiast w drugim dziele zaleca już zimowanie na siedmiu ramkach o standardowym wtedy wymiarze 39 × 24 cm. Pierwsza pozycja zawiera nawet zdjęcie rodziny pszczelej, która rozrosła się do dwunastu wysokich ramek.
Przez kolejne lata kontynuowałem hodowlę pszczół w ulach typu „Czechosłowak”, a następnie zakupiłem pięć uli korpusowych wg zaleceń Brennera. Miały one dziewięć ramek i sześć korpusów, wyróżniały się także innowacyjnym odłączanym dennicą z wymiennym poddenkiem.
W latach 70. poświęciłem się badaniom nad zapylaniem lucerny przez pszczoły w Instytucie Badawczym Roślin Pastewnych w Troubsku. Doświadczenia tam prowadzone opierały się na różnych rodzajach uli, w tym tradycyjnych Moravských Universalách z 11 ramkami 39 × 24 cm. Dodatkowo testowałem ule niskokorpusowe o wymiarach ramki 39 × 17 cm i 42 × 17 cm oraz ule Langstrotha, zainspirowane metodami prof. Farrara z 1968 roku. To właśnie z tych niskich uli stosowanych w Troubsku później wywodzą się dzisiejsze ule typu Optimal.
Najważniejszą lekcją wyniesioną z książek Brennera jest zrozumienie cyklu rozwojowego pszczół. Jedna pszczoła z jednego czerwia rozwija się maksymalnie 21 dni, zajmując przestrzeń trzech komórek, przez co wiosną liczba pszczół w ulu może spaść nawet o połowę. Zapobieganie ciasnocie u wylotu ula lub podlegającemu zawieszeniu rodziny na dennicy jest kluczowe do uniknięcia instynktów rojowych. Dlatego konieczne bywa szybkie powiększenie przestrzeni przez dodawanie korpusów, niezależnie od panującej pogody. Efektywną metodą stosowaną wraz z dużym powodzeniem jest również jesienne przezimowanie pszczół od razu w dolnym korpusie, co przypomina naturalne warunki dzikich rodzin.
Z czasem zauważyłem, iż pszczoły nie mają tendencji do rójek, jeśli latem mogą korzystać z przestrzeni około 400 dm², co dwukrotnie przewyższa tradycyjny ul. Zwiększenie miejsca powinno nastąpić odpowiednio wcześnie wiosną, aby pozwolić rodzinie na swobodny rozwój. W przestronnych ulach pszczoły często same wymieniają matki bez wywoływania nastroju rojowego.
Standardowy ul o powierzchni 200 dm² wystarcza zazwyczaj dla rodziny rezerwowej, ale przy matkach o wysokiej jakości konieczne stają się minimum 400 dm² powierzchni. Nowoczesne ule korpusowe często mają izolowane ściany oraz specjalne odstępy między korpusami, aby umożliwić lepsze warunki pracy.
W obecnych czasach, wraz z zagrożeniem warrozą (Varroa destructor), ponownie zaleca się zimowanie rodzin na przestrzeni dostosowanej do ich faktycznego zasiedlenia, najlepiej w jednym korpusie. Wiosenne rozbudowanie ula przez dodanie kolejnych korpusów ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu rojeniu się pszczół.
Z czasopisma „Včelařství”, RNDr. Vladimír Ptáček
Literatura cytowana w artykule wymieniona powyżej w oryginale.
