Według starego polskiego porzekadła pszczelarskiego, które mówi: „We wrześniu zamknij pasiekę i daj pszczołom spokój”, wrzesień jest początkiem sezonu jesiennego w pasiece. W tym miesiącu mamy kilka ważnych dni, które warto sobie przypomnieć. 23 września witamy astronomiczną jesień, która rozpoczyna się w równonoc jesienną. Z kolei Czesi obchodzą 28 września dzień patrona – świętego Wacława, który słynie z rozpoczęcia słonecznej jesieni zwanej babim latem. Stare porzekadło wyraźnie opisuje ten czas: „Na Wacława już się lato staraniem babskich nici słonecznych oplata. Gdy dzikie gęsi odlatują, koniec temu latu zwiastują”.
Porada: Zanotuj pogodę oraz temperaturę 28 września, a za rok sprawdzisz, czy ludowe przepowiednie wciąż są aktualne.
Fenologia a rok pszczelarski
Jesień dla pszczół oznacza spowolnienie rytmu życia, skrócenie dni i obniżenie temperatury. Pszczoły zaczynają przygotowywać się do zimowli, formując kłąb zimowy. Kwitnienie zimowita jesiennego wyznacza wejście w kolejny etap pszczelarskiego roku. Osobiście dla mnie sygnałem jesieni są kwitnące w ogrodzie rozchodniki (Hylotelephium telephium), barbula klandońska (Caryopteris × clandonensis) czy bluszcz pospolity (Hedera helix).
Porada: Zanotuj datę kwitnienia zimowita, czy innej ważnej dla Ciebie rośliny oznaczającej jesień. Takie zapiski pozwalają lepiej zrozumieć cykle przyrody.
Rośliny inwazyjne
Jesienią ubywa naturalnych zasobów pyłku i nektaru. Inwazyjne gatunki roślin, takie jak nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis), niecierpek gruczołowaty (Impatiens glandulifera) czy słonecznik bulwiasty (Helianthus tuberosus), stają się w tym okresie dla pszczół ważnym źródłem pożywienia, choć ich ekspansywność stanowi zagrożenie dla lokalnego ekosystemu.
Porada: Czy wiesz, skąd pochodzi niecierpek gruczołowaty, którego piękne kwiaty przypominają egzotyczne orchidee?
Pasy roślin miododajnych
Coraz popularniejsze stają się pasy roślin miododajnych zakładane w ramach działań rolno-środowiskowo-klimatycznych. Takie nasadzenia mogą kwitnąć nawet dwukrotnie w sezonie. W Polsce najczęściej zasiewa się je mieszanką facelii błękitnej, wyki, komonicy, nostrzyka oraz gryki.
Porada: Zachęcamy do spacerów wzdłuż takich miododajnych pasów – możesz spotkać różnorodne owady w tym rzadkie polskie pszczoły samotnice jak zadrzechnia fioletowa.
Wskazówki dla pszczelarza-ogrodnika lub rolnika-pszczelarza
Każdy dobry pszczelarz powinien mieć zamiłowanie do ogrodnictwa, a rolnik — do pszczelarstwa. Już we wrześniu zaplanuj nasadzenia cebulek kwiatowych, zbieraj nasiona roślin nektarodajnych oraz planuj sadzenie drzew i krzewów jako naturalnych i przyjaznych owadom barier. Zatrzymaj w ogrodzie fragmenty nieporządku — sterty gałęzi, suchą trawę czy łodygi puste w środku — stanowią idealne siedlisko dla pszczół samotnic i innych owadów zapylających.
Prace na pasiece
Zadbaj przed zimą o środowisko uli – usuwaj gałęzie wiszące nad nimi, zabezpiecz przed gryzoniami oraz chroń ule przed silnym wiatrem lub niechcianymi gośćmi stosując ciężkie kamienie, pasy spinające oraz trwałe ogrodzenie. Zrób porządek z narzędziami w pasiece, zapisz, czego Ci brakuje, aby zawczasu przygotować się do kolejnego sezonu.
Wnętrze ula – zimowy kłąb pszczół
Jesienią obserwujemy formujący się kłąb zimowy. W tej formacji pszczoły znajdują nie tylko ochronę, ale także oszczędniej gospodarują zgromadzonym pokarmem.
Porada: Nie ingeruj bez potrzeby w ułożenie ramek, pszczoły doskonale same potrafią zadbać o dogodną pozycję zimowli. Zadbaj jedynie o to, aby miały odpowiednie i łatwo dostępne zapasy pokarmu.
Zimowa generacja pszczół i karmienie
Pokarm powinien być podany już w sierpniu, aby nie przeciążać pszczół jesiennych nadmiernym przetwarzaniem syropu cukrowego we wrześniu. Dzięki ograniczeniu pracy przy przetwarzaniu pokarmu o tej porze roku pszczoły mogą wchodzić silniejsze w długą zimę.
Varroa destructor i ochrona zdrowia pszczół
Ogranicz ilość roztoczy Varroa jak najwcześniej i wnikliwie obserwuj ewentualne objawy infekcji wirusowych, aby zapewnić zdrowie zimowej populacji pszczół.
Wymiana matek we wrześniu
Końcówka września nadal może być dogodnym okresem wymiany matek pszczelich, zapewniając silne i zdrowe matki na przyszły sezon.
Sprawy urzędowe i dokumentacja
- Pierwotny czeski materiał wskazuje 15 września jako termin zgłoszenia liczby rodzin pszczelich; właściwy termin należy sprawdzić w przepisach dotyczących miejsca prowadzenia pasieki.
- Sprawdź terminy składania wniosków o dopłaty rolniczo-pszczelarskie.
Na podstawie artykułu autorstwa mgr Kateřiny Šulkovej, Gospodarstwo pszczelarskie Poděbrady
